Oružani otpor austrougarskoj okupaciji Bosne i Hercegovine 1878. godine predstavlja trenutak kada se bosansko društvo, suočeno s nestankom dotadašnjeg političkog okvira, samoorganizuje u odbrani zemlje.

Nakon Berlinskog kongresa, održanog od 13. juna do 13. jula 1878. godine, odluka o okupaciji donesena je bez učešća stanovništva Bosne i Hercegovine. Ta činjenica pokreće reakciju koja nadilazi lokalne pobune i prerasta u široki, koordinirani otpor.

Već 5. juna formira se Narodni odbor, a 20. juna Narodna skupština sastavljena od predstavnika različitih vjerskih i društvenih zajednica: dvadeset muslimana, pet pravoslavaca, dva katolika i jedan Jevrej. Takav sastav jasno pokazuje da se otpor ne organizuje na osnovu vjere.

Mobilizacija započinje 21. jula, a masovne demonstracije u Sarajevu 27. jula potvrđuju da se odluka o otporu donosi pred narodom. Povlačenje osmanske vlasti 28. jula ostavilo je Bosnu bez formalne zaštite. Volja za odbranom, ipak, nije ugašena.

U Sarajevu se formira privremena uprava, na čijem čelu stoje Smail-beg Selmanović i Muhamed Hadžijamaković. Grad u tom trenutku funkcioniše kao samostalni centar odlučivanja, s jasno definisanim ciljem: spriječiti ili barem usporiti ulazak okupacione vojske.

Austrougarske snage, u jačini od oko 82.000 vojnika pod komandom generala Josipa Filipovića, ulaze u Bosnu 29. jula 1878. godine. Umjesto brzog marša, suočavaju se s tvrdim i rasprostranjenim otporom. Borbe se vode u gradovima, na planinskim prolazima, u selima i šumama. Sarajevo postaje centralna tačka sukoba i simbol otpora.

U urbanim borbama u Sarajevu učestvuju ne samo muškarci sposobni za oružje, nego i žene. Savremeni izvori bilježe da se pucalo s prozora i krovova, da su ulične barikade branile čitave mahale te da je grad pružao otpor kakav austrougarska komanda nije očekivala.

Naoružanje branilaca uglavnom čine kremenjače, kubure i handžari. Postoji jasna linija razdvajanja između onih koji ulaze kao okupaciona sila i onih koji brane vlastiti grad.

Otpor traje do 20. oktobra 1878. godine, s posljednjim velikim borbama u Bosni.

Austro-Ugarska, iako formalno ovlaštena da preuzme upravu, bila je prisiljena angažovati do 300.000 vojnika kako bi slomila otpor. Gubici austrougarske strane procjenjuju se na oko 5.200 mrtvih i ranjenih, dok tačan broj stradalih branilaca nikada nije utvrđen.

Historijski značaj ovog otpora ne leži u njegovom vojnom ishodu. U pitanju je obrazac ponašanja koji se ponavlja: Kada centralna vlast nestane ili okrene leđa Bosni, odgovor dolazi iznutra. Sarajevo se u tom procesu potvrđuje kao političko i simboličko središte, kao grad sposoban da se brani bez vanjske komande.

Tokom agresije na Bosnu i Hercegovinu 1992–1995. godine grad ponovno postaje linija. Kao i 1878. godine, oružje je slabije, organizacija improvizovana, a odlučnost presudna. I tada se puca s prozora, brane se ulice te i tada žene učestvuju u odbrani, noseći oružje, sanitetski materijal i hranu, izložene istoj opasnosti kao i muškarci.

Branioci Sarajeva 1992. godine stoje u istoj tradiciji kao i oni iz 1878. godine: građani koji brane grad jer drugi to neće učiniti umjesto njih.

Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine pokazuje da Sarajevo ne postaje simbol otpora slučajno. Taj grad pamti kako se brani prostor u kojem se živi, bez obzira na cijenu. Armija RBiH u Sarajevu nastavlja tu liniju, pretvarajući građanski otpor u organizovanu odbranu države. Jer ako padne glavni grad, pada i država.

Sarajevo 1992–1995. nije palo. Odbranilo se i uspravilo kao i cijela Bosna i Hercegovina zahvaljujući ponosnoj Armiji RBiH.