Rat u Bosni i Hercegovini 1992–1995. godine testirao je granice ljudske hrabrosti, odlučnosti i solidarnosti.

Nakon Slovenije, JNA (Jugoslavenska narodna armija) napuštala je Hrvatsku i svo naoružanje predala pobunjenim Srbima, koje su predvodili Radovan Karadžić i ubrzo Ratko Mladić, kasnije osuđeni u Hagu za genocid i ratne zločine.

Bosanske patriote, predosjetile su rat koji se iz Hrvatske preljevao u BiH. 

Prvi organizovani bedem odbrane činile su legalne državne institucije: Ministarstvo unutrašnjih poslova (MUP RBiH) sa svojim specijalnim jedinicama, poput Odreda policije “Bosna” te snage Teritorijalne odbrane (TO) koje su, uprkos sistemskom razoružavanju, ostale vjerne Republici. Uz njih su stali pripadnici Patriotske lige i Zelenih beretki, kao i brojne samoorganizovane grupe građana izrasle direktno iz naroda, suočene s kritičnim nedostatkom naoružanja i opreme. Bio je to otpor “boraca u tenama'”, slabo naoružanih dobrovoljaca koji su se s lovačkim puškama i ručno rađenim sredstvima suprotstavili jednoj od najjačih vojnih sila u Evropi, braneći pragove svojih domova i samu opstojnost države. Kao kruna tog svenarodnog otpora i potrebe za jedinstvenim vojnim vodstvom, 15. aprila 1992. godine zvanično je formirana Armija Republike Bosne i Hercegovine, čime su sve odbrambene snage ujedinjene pod jednu zastavu i vrhovnu komandu u historijskoj borbi za očuvanje države.

Mnogi su bili obični građani, učenici, studenti, zanatlije, ponekad sa sopstvenom ušteđevinom, zlatom ili nakitom, koje su dali za kupovinu oružja i municije. Nisu čekali uniformu, kompletnu vojnu opremu ili velike strukture, njihova odbrana počela je u tenisicima i farmerkama, sa starim i improvizovanim oružjem, ali s jasnim ciljem: opstati kao narod i sačuvati državu.

U tim prvim mjesecima rata, borci su morali improvizovati. Snaga je bila u odlučnosti i spremnosti da se stane pred daleko nadmoćnijeg neprijatelja. Ono što je Armiju RBiH činilo posebnom bila je multietnička struktura. Već u aprilu 1992. godine u njenim redovima nalazili su se Srbi, Hrvati, Jevreji, Romi i drugi, zajedno s Bošnjacima. Mnogi komandanti i borci koji ostaju na ključnim položajima u Sarajevu i drugim dijelovima države nisu bili Bošnjaci, ali su branili Bosnu. Ta univerzalnost i zajedništvo potvrđuju da je Bosna bila i ostala država svih svojih građana.

Armija RBiH se suočila s neprijateljem koji je bio dobro opremljen, s teškom artiljerijom, tenkovima i avijacijom. Uprkos tome, borci su držali položaje, organizovali odbranu gradova, braneći civile, pokazujući stratešku izdržljivost i izvanrednu hrabrost. Svaka ulica, svaki planinski prevoj u Bosni i Hercegovini bio je svjedok njihove odlučnosti.

Pobjeda se nije mjerila teritorijom. Pobjeda je bila opstanak naroda i države.

Hrabrost iz 1992–1995. direktno nastavlja tradiciju koju su ostavili Baton Dezitijatski, Kulin ban, Tvrtko I Kotromanić, Husein-kapetan Gradaščević, bošnjačke regimente i borci Drugog svjetskog rata. Svaka od tih generacija pokazivala je da istinska snaga dolazi iz zajedništva, iz spremnosti da se časno brani ono što je najvrednije: život zajednice i identitet države.

Učešće Armije RBiH na paradi povodom Dana pobjede nad fašizmom u Parizu 9. maja 1995. godine, gdje je Semir Drljević Lovac nosio zastavu s ljiljanima, predstavlja historijski pečat na časnu i čistu borbu kojom je BiH trajno priznata kao ravnopravna članica evropskih antifašističkih snaga.

Odbrana Bosne i Hercegovine jedan je od fenomena u kojem su se slabo naoružani branitelji uspjeli oduprijeti daleko bolje opremljenom agresoru, a ta borba za legalitet i suverenitet kulminirala je 22. maja 1992. godine, kada je Bosna i Hercegovina zvanično primljena u punopravno članstvo Ujedinjenih nacija. Time je još jednom potvrđena njena opstojnost kao cjelovite države, dok su planovi o njenoj podjeli i nestanku trajno osujećeni.

Čuvena je rečenica kako pravi rat, vojska na vojsku, u BiH zapravo nije počeo 1992. nego 1995. godine. Upravo sve do 1995. bio je masakr koje su činile srpske jedinice, a kada je 1995. godine Armija RBiH toliko ojačala da je pokrenula operacije oslobađanja, uslijedio je Dejtonski mirovni sporazum.

Za nauk.