U drugoj polovini 1991. godine, paralelno s raspadom SFRJ i oružanim sukobima u Hrvatskoj, započinje proces destabilizacije sigurnosnih struktura u Republici Bosni i Hercegovini. Srpska demokratska stranka (SDS), uz logističku i političku podršku Jugoslavenske narodne armije (JNA) i politike iz Beograda, započinje formiranje paralelnih političko-vojnih struktura, uključujući pokušaje
preuzimanja kontrole nad policijskim organima u općinama sa srpskom većinom.
U tom kontekstu dolazi do faktičke podjele unutar Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Bosne i Hercegovine. Dio srpskih policijskih službenika napušta legalne strukture MUP-a RBiH i priključuje se paralelnim sigurnosnim i paravojnim formacijama. Time MUP RBiH ostaje bez dijela kadrovskog i logističkog potencijala, ali zadržava institucionalni kontinuitet i lojalnost ustavnom poretku Republike Bosne i Hercegovine.
Ovaj period predstavlja prijelaznu fazu u kojoj MUP RBiH postaje jedina funkcionalna i organizirana oružana struktura lojalna legalnim državnim institucijama.
U proljeće 5. aprila 1992. godine policijska škola na Vracama kod Sarajeva postaje meta oružanih napada, u kontekstu šire destabilizacije sigurnosnih institucija u Sarajevu. S direktorom Huseinom Balićem i nastavnim osobljem nalazilo se 840 učenika od kojih oko 400 mlađih od 18 godina.
U napadu na školu uz odmetnute srpske kadrove Specijalne jedinice MUP-a RBiH učestvovali su i lokalni dobrovoljci srbijanskog četničkog pokreta i bataljon 49. brigade JNA koji im je pružao artiljerijsku podršku.
Nakon nekoliko sati borbe srpske snage uz pomoć JNA zauzele su objekat Policijske akademije na Vracama i zarobile profesore i učenike, koji su potom prebačeni na Pale, gdje su bili zlostavljani. Nakon toga, razmijenjeni su svi učenici osim pripadnika 20. klase Samira Mišića, koji je poginuo i posthumno odlikovan priznanjem “Zlatna policijska značka”, za hrabrost.
Napad na ovaj objekat imao je simbolički i operativni značaj: cilj je bio osvajanje strateški značajnog objekta u gradu i neutralizacija centra obuke i mobilizacije policijskih snaga koje su ostale lojalne Republici Bosni i Hercegovini.
Ovaj napad potvrđuje da sukob prelazi iz političke krize u otvorenu oružanu konfrontaciju.
Dana 5. i 6. aprila 1992. godine u Sarajevu su održani masovni antiratni protesti. Snajperska vatra otvorena s položaja u hotelu Holiday Inn usmrtila je prve civilne žrtve opsade Sarajeva – među njima Suadu Dilberović i Olgu Sučić. Ovaj događaj predstavlja simbolički i faktički početak otvorene agresije na Sarajevo.
U tim trenucima meteža pojava policijskih transportera i Specijalne jedinice MUP-a RBiH, građani su oduševljeno pozdravljali, prepoznajući u plavim transporterima simbol da država ipak postoji i da nije potpuno nestala u haosu koji je nastao u prvim danima agresije.
Uslijed opće krize u SFRJ MUP RBiH je već 1991. godine započeo proces mobilizacije rezervnog sastava policije. Početkom aprila 1992. godine MUP RBiH aktivira rezervni sastav policije. Prema ratnim procjenama i kasnijim analizama, broj mobiliziranih policijskih službenika i rezervista dosezao je više desetina hiljada na teritoriji Republike Bosne i Hercegovine. Uz redovne policijske snage oni su bili u TO BiH jedina legalno naoružana i obučena vojna formacija koja je zaustavila prvi udar agresije na Bosnu i Hercegovinu.
Specijalna jedinica MUP-a RBiH „Bosna”, kojom su komandovali Dragan Vikić i Kemal Ademović, imala je ključnu ulogu u odbrani Sarajeva.
U noći sa 17. na 18. april 1992. godine pripadnici Specijalne jedinice izveli su akciju “Pretis” koja se smatra presudnom za odbranu Sarajeva i države BiH. Pripadnici Specijalne jedinice MUP-a Republike BiH, njih 30-ak, predvođeni zamjenikom komandanta Kemalom Ademovićem, organiziralu su uz pomoć združenih jedinica Teritorijalne odbrane iznošenje naoružanja iz kruga tvornice “Pretis” u Vogošći.
U veoma dobro organiziranoj akciji, bez ispaljenog metka od tri do pet sati ujutro, specijalci su izvukli 1.100 protivoklopnih raketa i kamion minobacačkih granata koje će se kasnije pokazati presudnim za odbranu grada u prvim mjesecima rata. Pored Protivterorističko-diverzantskog odreda Bosna, 15. aprila 1992. godine formiran je i Odred policije za specijalne namjene „Lasta“. Djelovao je do avgusta 1996. godine kao specijalna jedinica CSB Sarajevo (Centar službe bezbjednosti) i MUP RBiH, odnosno Oružanih snaga Republike BiH.
Pored zasluga za odbranu glavnog grada, ove jedinice MUP-a RBiH su dale svoj doprinos i na drugim ratištima širom BiH.
Prije stabilizacije Armije RBiH, policija MUP RiH bila je najorganiziranija i operativno najfunkcionalnija struktura lojalna institucijama države. Posjedovala je: komandni sistem, logistiku, komunikacione kanale, raspoređene jedinice po općinama.
Bez tog institucionalnog kontinuiteta bilo bi znatno teže organizirati sistem odbrane.
Policija je tokom rata imala dvostruku funkciju: Direktno borbeno djelovanje na linijama fronta i održavanje javnog reda i sigurnosti u gradovima širom BiH.
Na području Kantona Sarajevo tokom 1992–1995. godine poginuo je najmanje 251 pripadnika MUP-a, a njih 270 je bilo ranjeno. Ovaj podatak najbolje potvrđuje intenzitet borbenog angažmana policijskih snaga i njihovim zaslugama u odbrani Sarajeva i Bosne i Hercegovine.
Zlatna policijska značka ustanovljena je kao najviše ratno priznanje unutar MUP-a RBiH. Dodjeljivana je za izuzetnu hrabrost u oružanom suprotstavljanju agresiji, doprinosu širenja slobodnih teritorija i doprinosu u odbrani države.
U simboličkom smislu imala je status uporediv s armijskim ordenom Zlatni ljiljan.
Ukupno 443 pripadnika MUP-a RBiH odlikovano je Zlatnom policijskom značkom tokom agresije, od čega je 327 odlikovanja dodijeljeno posthumno.
Broj pripadnika odlikovanih Zlatnom policijskom značkom i vojnim ordenima (Zlatni Ljiljan i Orden Zlatnog grba s mačevima) najbolje svjedoči o intenzitetu angažmana i žrtvama koje su policajci i rezervni sastav MUP RBiH podnijeli u odbrani države. Među njima su bili i heroji odbrane Sarajeva i okoline Vinko Šamarlić, Dragan Vikić, Kemal Ademović, Čedomir Domuz, Saša Petrović, Junuz Šiljević, Emil Gavranović, Mirsad Fočo, Nermin Dževlan i mnogi drugi koji su odlikovani najvećim policijskim i armijskim ordenima za svoj doprinos u odbrani Bosne i Hercegovine.